Waarom blijven zoveel ontwikkelingsprojecten afhankelijk van donorfinanciering, terwijl duurzame economische ontwikkeling alleen ontstaat wanneer lokale partijen zelf de regie nemen? Jaarlijks worden miljarden geïnvesteerd in op zichzelf waardevolle projecten, waarvan de impact vaak afneemt zodra de financiering stopt. Misschien ligt de oplossing niet in méér projecten, maar in een andere manier van organiseren.
Van projecten naar systeemverandering
Waarom blijven zoveel ontwikkelingsprojecten afhankelijk van donorfinanciering, terwijl duurzame economische ontwikkeling alleen ontstaat wanneer lokale partijen zelf de regie nemen? Jaarlijks worden miljarden geïnvesteerd in op zichzelf waardevolle projecten, waarvan de impact vaak afneemt zodra de financiering stopt. Misschien ligt de oplossing niet in méér projecten, maar in een andere manier van organiseren.
De kern van het probleem: veel interventies worden afzonderlijk ontworpen en uitgevoerd, een training hier, een kredietprogramma daar. Los kan elk initiatief succesvol zijn, maar samen vormen ze zelden een samenhangend systeem. Juist daardoor blijft structurele economische ontwikkeling uit.
Clusterontwikkeling als organiserend kader
Clusterontwikkeling biedt een alternatief: geen nieuw project of nieuwe subsidie, maar een organiserend kader waarin bedrijven, kennisinstellingen, overheden, financiers en maatschappelijke organisaties samen werken aan een gedeelde agenda. Uitgangspunt is niet de subsidie, maar de gezamenlijke ambitie van lokale stakeholders, waardoor investeringen in financiering, kennis, ondernemerschap, markttoegang en ondernemingsklimaat elkaar versterken in plaats van naast elkaar te bestaan.
Waarom dit beter werkt
Internationale ervaringen laten zien dat duurzame systeemverandering ontstaat wanneer interventies elkaar versterken. Een cluster creëert samenhang tussen projecten, vergroot de duurzaamheid van resultaten, verbetert de aansluiting tussen onderzoek en praktijk en trekt nieuwe ondernemers en investeerders aan. Bovendien ontstaat één gesprekspartner richting overheden om knelpunten in regelgeving en ondernemingsklimaat aan te pakken.
Een voorbeeld uit de landbouw
In veel landen in de Global South zitten boeren gevangen in een vicieuze cirkel: zonder toegang tot kwalitatief uitgangsmateriaal, financiering of markten blijven productiviteit en inkomen laag. Zodra deze partijen elkaar vinden rond een gezamenlijke agenda, ontstaat een vliegwieleffect: financiële instellingen investeren eerder, bedrijven ontwikkelen nieuwe ketens en kennisinstellingen sluiten aan bij de praktijk.
Een nieuwe rol voor donorlanden
Dat vraagt een andere houding van donorlanden: niet vertrekken vanuit ‘welk project kunnen wij financieren?’, maar vanuit ‘welke gezamenlijke ambitie leeft er in deze regio, en hoe versterken wij die?’. Dat betekent luisteren voordat wordt ontworpen, en aansluiten voordat wordt gestuurd.
Ook Nederland heeft hier baat bij
Deze omslag is niet alleen in het belang van de partnerlanden zelf. Zodra Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en financiers meebouwen aan clusters in plaats van losse, tijdelijke projecten uit te voeren, verandert ook hun positie: zij worden niet langer gezien als uitvoerder van een eenmalig project, maar als partij die zich langjarig verbindt aan de agenda van een regio of sector, precies de rol waar lokale overheden, bedrijven en andere donoren naar op zoek zijn.
Die verschuiving heeft ook concrete economische betekenis voor Nederland. Partijen die als duurzame partner worden gezien, krijgen eerder toegang tot nieuwe markten, worden vaker betrokken bij vervolgprojecten en aanbestedingen, en bouwen relaties op die verder reiken dan de looptijd van één subsidie, met exportkansen, investeringsrelaties en handelsstromen voor Nederlandse expertise in bijvoorbeeld landbouw, water, logistiek en financiële dienstverlening. Zo’n reputatie als betrouwbare, langjarige partner betaalt zich op termijn terug: niet alleen als ontwikkelingsbeleid, maar ook als economische diplomatie voor het Nederlandse bedrijfsleven.
Reserveer experimenteerruimte
Een concreet voorstel: reserveer een beperkt deel van de ontwikkelingsmiddelen expliciet voor experimenten met échte clusterontwikkeling. Daarbij is scherpte op de definitie belangrijk, tegenwoordig wordt al snel iedere samenwerking een cluster genoemd. Het gaat om initiatieven die lokale stakeholders zelf formuleren en dragen, met een gezamenlijke visie, governance en meerjarige agenda; donoren faciliteren, maar zijn niet de eigenaar. Meerdere pilots leren welke aanpakken daadwerkelijk tot duurzame systeemverandering leiden en welke voorwaarden daarvoor nodig zijn.
Investeer in ecosystemen, niet alleen in projecten
De uitdaging voor donorlanden is dus niet om steeds nieuwe projecten te financieren, maar te investeren in het vermogen van regio’s om zichzelf duurzaam te organiseren. Echte clusterontwikkeling vraagt tijd, vertrouwen en lokaal eigenaarschap, juist daarin ligt de grootste kans op blijvende economische ontwikkeling. Wie structurele impact wil, moet niet alleen projecten steunen, maar vooral investeren in sterke ecosystemen waarin bedrijven, kennisinstellingen, overheden en financiers samen de toekomst vormgeven.
–English —
Cluster development: the missing link in sustainable development
Why do so many development projects remain dependent on donor funding, when sustainable economic development only emerges once local parties themselves take the lead? Billions are invested annually in projects that are valuable in their own right, yet their impact often fades as soon as funding stops. Perhaps the solution lies not in more projects, but in a different way of organizing.
From projects to systemic change
Why do so many development projects remain dependent on donor funding, when sustainable economic development only emerges once local parties themselves take the lead? Billions are invested annually in projects that are valuable in their own right, yet their impact often fades as soon as funding stops. Perhaps the solution lies not in more projects, but in a different way of organizing.
The core of the problem: many interventions are designed and implemented separately — a training here, a credit programme there. Individually, each initiative can succeed, but together they rarely form a coherent system. That is precisely why structural economic development fails to materialize.
Cluster development as an organizing framework
Cluster development offers an alternative: not a new project or subsidy, but an organizing framework in which businesses, knowledge institutions, governments, financiers, and civil society organizations work together on a shared agenda. The starting point is not the subsidy but the joint ambition of local stakeholders, so that investments in financing, knowledge, entrepreneurship, market access, and the business climate reinforce one another instead of existing side by side.
Why this works better
International experience shows that sustainable systemic change emerges when interventions reinforce each other. A cluster creates coherence between projects, increases the durability of results, improves the connection between research and practice, and attracts new entrepreneurs and investors. It also creates a single counterpart for governments to address bottlenecks in regulation and the business climate.
An example from agriculture
In many countries in the Global South, farmers are caught in a vicious circle: without access to quality planting material, financing, or markets, productivity and income remain low. Once these parties find each other around a shared agenda, a flywheel effect emerges: financial institutions invest sooner, companies develop new value chains, and knowledge institutions connect with practice.
A new role for donor countries
This requires a different attitude from donor countries: not starting from “which project can we fund?” but from “what shared ambition exists in this region, and how do we strengthen it?” That means listening before designing, and aligning before steering.
The Netherlands benefits too
This shift is not only in the interest of partner countries themselves. Once Dutch companies, knowledge institutions, and financiers help build clusters instead of carrying out separate, temporary projects, their position changes too: they are no longer seen as the executor of a one-off project, but as a party that commits to a region’s or sector’s agenda for the long term — exactly the role that local governments, businesses, and other donors are looking for.
That shift also has concrete economic significance for the Netherlands. Parties seen as durable partners gain earlier access to new markets, are more often involved in follow-up projects and tenders, and build relationships that extend beyond the term of a single subsidy — with export opportunities, investment relations, and trade flows for Dutch expertise in, for example, agriculture, water, logistics, and financial services. Such a reputation as a reliable, long-term partner pays off over time: not only as development policy, but also as economic diplomacy for Dutch business.
Reserve room for experimentation
A concrete proposal: reserve a limited share of development funds explicitly for experiments with genuine cluster development. Precision in the definition matters here — nowadays any collaboration is quickly labelled a cluster. This concerns initiatives that local stakeholders themselves formulate and carry, with a shared vision, governance, and multi-year agenda; donors facilitate but are not the owner. Multiple pilots would reveal which approaches actually lead to sustainable systemic change and which conditions are required for that.
Invest in ecosystems, not only in projects
The challenge for donor countries, then, is not to keep funding new projects, but to invest in regions’ capacity to organize themselves sustainably. Genuine cluster development requires time, trust, and local ownership — and that is precisely where the greatest chance of lasting economic development lies. Anyone seeking structural impact should not only support projects, but above all invest in strong ecosystems in which businesses, knowledge institutions, governments, and financiers jointly shape the future.